Từ 0 đến 8 tuổi: hướng dẫn thực tế để đọc sách cùng con

Đọc sách có giá trị không phải là việc truyền tải từ ngữ một chiều. Hãy để ý xem con đang nhìn gì, theo hướng con chỉ tay, đáp lại âm thanh hay câu hỏi của con, và chừa khoảng trống để con chủ động lên tiếng. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến nghị đọc sách cùng con từ khi mới sinh, như một trải nghiệm vui vẻ, phù hợp với sự phát triển và có sự tương tác qua lại giữa người chăm sóc và trẻ.

Vào một buổi tối cả nhà đều mệt, chỉ xem hai trang sách rồi trò chuyện về chúng cũng vẫn tính là đọc cùng con. Bạn không cần đọc hết cuốn sách, không cần kiểm tra trí nhớ của con, cũng không cần giả giọng cho từng nhân vật. Sự chú ý ấm áp và tương tác qua lại mới là nền tảng của thói quen này.

Trẻ sơ sinh và trẻ tập đi học thông qua âm thanh lặp lại, khuôn mặt, hình ảnh và việc thay phiên tương tác. Hãy chọn những hình ảnh không rối mắt, đồ vật hoặc con vật quen thuộc, ngôn ngữ ngắn gọn và có sự lặp lại. Cùng một cuốn sách có thể được đọc khác nhau mỗi lần: hôm nay chỉ vào con mèo, ngày mai bắt chước tiếng kêu của nó, và một ngày khác thì gọi tên màu sắc của nó.

Việc con giật lấy sách, lật ngược trang, hay bỏ đi không phải là thất bại. Hãy để sách trong tầm với và thử lại khi con sẵn sàng. Với truyện kỹ thuật số, hãy ngồi cạnh con và kết nối những gì trên màn hình với trò chuyện và cuộc sống thực, thay vì để màn hình tự chạy một mình.

Trẻ mẫu giáo thường đã theo dõi được một chuỗi sự kiện dài hơn, thích các cụm từ lặp lại và có thể đoán trước điều sắp xảy ra. Hãy dừng lại ở một khoảnh khắc thực sự hồi hộp, đặt một câu hỏi mở, và xem mỗi câu trả lời là một khả năng có thể xảy ra, thay vì vội vàng tiết lộ đáp án "đúng".

Sau khi đọc, hãy chọn một hoạt động nối tiếp mang tính vui chơi: di chuyển như một nhân vật, vẽ lại đồ vật bị mất, hoặc sắp xếp ba sự kiện theo đúng thứ tự. Hoạt động này không cần giống một bài học. Mục tiêu là để trẻ sử dụng ngôn ngữ và ý tưởng xoay quanh điều vừa thu hút sự chú ý của mình.

Tự đọc đòi hỏi trẻ phải nỗ lực giải mã từng từ, trong khi lắng nghe lại giúp trẻ tiếp cận được ngôn ngữ và ý tưởng phong phú hơn. Việc con bắt đầu đi học không phải là lý do để ngừng đọc to cho con nghe. Hãy thử đọc luân phiên: người lớn đọc những đoạn khó, còn con đọc cụm từ lặp lại hoặc chọn lời thoại của một nhân vật.

Trẻ ở độ tuổi này đã có thể bắt đầu so sánh động cơ và góc nhìn của các nhân vật. Hãy hỏi con bằng chứng từ hình ảnh hoặc cốt truyện — "Điều gì khiến con nghĩ vậy?" — đồng thời chấp nhận rằng một câu chuyện có thể có nhiều cách hiểu khác nhau. Sau một ngày học mệt mỏi, chỉ đơn giản là được nghe đọc mà không kèm theo nhiệm vụ nào cũng đã rất đáng giá.

Hãy gắn việc đọc sách vào một hoạt động đã có sẵn trong ngày: sau khi tắm, trước khi ngủ, hoặc vào buổi sáng cuối tuần. Chuẩn bị sẵn hai hoặc ba lựa chọn và bắt đầu với mười phút. Nếu lỡ bỏ một ngày, không cần đọc bù gấp đôi vào lần sau — chỉ cần tiếp tục vào lần kế tiếp.

Việc con liên tục đẩy sách ra, ngoảnh mặt đi, hoặc trở nên cáu kỉnh là những tín hiệu cho thấy nên dừng lại — cũng như khi chính người lớn cảm thấy vội vã. Một cái kết thân thiện giúp giữ gìn cảm xúc tích cực gắn với việc đọc sách. Nếu bạn lo lắng về ngôn ngữ, thính giác, thị giác hay sự phát triển của con, hãy trao đổi với một chuyên gia hiểu rõ về con; hướng dẫn này không thay thế cho một đánh giá cá nhân.