แม่กาเผือกกับแสงตีนกา

นานมาแล้ว ในป่าทางเหนือ แม่กาเผือกเฝ้าไข่ห้าฟองอยู่บนรังสูง นางกางปีกบังแดด บินหาอาหาร และกลับมาร้องเพลงเบาๆ ให้ลูกในไข่ฟังทุกเย็น

วันหนึ่ง พายุใหญ่พัดกิ่งไม้ไหว น้ำฝนพาไข่ทั้งห้าลอยไปคนละทาง แม่ไก่ แม่นาค แม่เต่า แม่โค และแม่ราชสีห์พบไข่คนละฟอง ต่างพากลับบ้านและเลี้ยงดูเด็กที่ฟักออกมาด้วยความรัก

เมื่อเติบใหญ่ เด็กทั้งห้าออกแสวงหาความรู้และบวชเป็นฤๅษี วันหนึ่งพวกเขาพบกันใต้ต้นโพธิ์ ต่างคนต่างเล่าถึงแม่ผู้เลี้ยงดู จนสังเกตว่าทั้งห้าเคยถูกพบหลังพายุเดียวกัน

ทั้งห้าจึงตั้งใจระลึกถึงแม่ผู้ให้กำเนิด แสงขาวนุ่มส่องผ่านใบไม้ แล้วแม่กาเผือกก็บินลงมา นางเล่าว่าพายุทำให้พลัดพราก และดีใจที่ลูกได้รับความรักจากแม่อุปถัมภ์ทุกคน

แม่กาบอกว่า “เมื่อคิดถึงผู้มีพระคุณ จงให้แสงเล็กๆ เตือนใจถึงความรักที่เคยได้รับ” ลูกทั้งห้าจึงฟั่นไส้ฝ้ายเป็นสามแฉกคล้ายตีนกา แล้วมอบให้ผู้ใหญ่ในชุมชนใส่ในผางประทีป

คืนยี่เป็ง ผู้ใหญ่จุดผางประทีปตีนกา เด็กๆ ยืนห่างจากเปลวไฟ แสงเล็กนับร้อยส่องประตู บ่อน้ำ และยุ้งข้าว ลูกทั้งห้าระลึกถึงแม่กา แม่ผู้เลี้ยงดู และทุกคนที่เคยมอบความรัก แสงจึงงดงามเพราะความทรงจำมากมายส่องอยู่ร่วมกัน