Đọc – Chơi – Làm việc: ý nghĩa là gì và áp dụng ở nhà ra sao

Đọc sách mang đến cho trẻ hình ảnh và ngôn ngữ. Chơi cho phép trẻ biến những hình ảnh đó thành thế giới, luật chơi và vai trò của riêng mình. Công việc thật sự đòi hỏi trẻ phải lên kế hoạch, hành động, và nhận ra rằng nỗ lực của mình có ảnh hưởng đến người khác. Xuyên suốt cả ba bối cảnh này, những cơ hội hằng ngày liên tục xuất hiện để trẻ tập trung, ghi nhớ một nhiệm vụ, điều chỉnh kế hoạch và biết chờ đợi.

Sự kết nối này quan trọng hơn việc đếm số phút. Một gia đình có thể đọc truyện về đàn vịt trong cơn bão, rồi cùng nhau dựng một nơi trú ẩn từ gối khi chơi, sau đó cùng dọn gối trở lại chỗ cũ. Đây không phải là một "bài học về chức năng điều hành" cần được chấm điểm, mà chỉ là một chuỗi hoạt động bình thường, trong đó trẻ có một mục tiêu và một vai trò thật sự.

Hãy chọn một thời điểm tương đối cố định, và để điện thoại của người lớn ngoài tầm với. Để con tự chọn truyện, đọc theo nhịp độ của con, và đừng vội vàng nêu ra bài học đạo đức. Việc lắng nghe đòi hỏi trẻ phải tạm thời ghi nhớ nhân vật và sự kiện trong đầu, kết nối nguyên nhân với kết quả, và tưởng tượng ra những điều không thể nhìn thấy — nhưng không có cuốn sách nào có thể tự mình "xây dựng chức năng điều hành" cả.

Nếu bạn chỉ có mười phút, hãy dành trọn mười phút đó một cách vui vẻ. Dừng lại giữa chừng câu chuyện và cùng nhau ghi nhớ ngày mai sẽ đọc tiếp từ đâu. Tính liên tục đến từ một nhịp điệu mà gia đình có thể duy trì lâu dài, chứ không phải từ một mục tiêu quá tham vọng khiến cả người lớn lẫn trẻ đều cảm thấy thất bại.

Chơi tự do không có nghĩa là người lớn biến mất. Người lớn tạo ra một không gian an toàn, giới hạn số lượng vật dụng ở mức vừa phải để con dễ lựa chọn, và hỗ trợ khi xung đột vượt quá khả năng xử lý của con, nhưng không cần phải quy định trước một kết quả hoàn hảo hay giải quyết hộ mọi vấn đề. Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard mô tả các trò chơi phù hợp với lứa tuổi là cơ hội để luyện tập trí nhớ làm việc, khả năng tự kiểm soát và tính linh hoạt trong tư duy.

Hãy bắt đầu từ những vật dụng bình thường: một chiếc hộp, một mảnh vải, vài chiếc thìa, giấy, hoặc các nhân vật cắt từ giấy. Nếu con tuyên bố chiếc hộp là một con thuyền, hãy hỏi chuyến đi cần chuẩn bị những gì, rồi lùi lại quan sát. Việc thay đổi luật chơi giữa chừng có thể là một cách luyện tập tư duy linh hoạt, chứ không phải là chơi sai.

Công việc của trẻ nên thực sự có ý nghĩa với gia đình: xếp thìa, lau chỗ nước đổ, ghép đôi tất, tưới cây, hoặc cất đồ chơi sau khi chơi xong. Hãy chia nhỏ công việc thành các bước vừa sức, làm mẫu một lần, rồi dần giảm bớt hướng dẫn. Đừng cố tình bày bừa chỉ để tạo cớ luyện tập, và cũng đừng dùng một nhiệm vụ quá sức làm hình phạt.

Hãy mô tả nỗ lực cụ thể mà bạn quan sát được, thay vì gán nhãn cho con: "Con đã nhớ cất thìa trước khi lau bàn đấy", thay vì "Con giỏi nhất luôn". Nếu có gì đó bị đổ hoặc mất nhiều thời gian, hãy giúp con sắp xếp lại các bước. Sai sót và sửa chữa là những phần tự nhiên của một công việc thật sự.

Đọc sách mười phút trước khi ngủ. Ngày hôm sau, nếu con muốn, hãy để một vai diễn từ câu chuyện xuất hiện trong lúc chơi tự do, và thêm vào buổi tối một công việc nhà hữu ích. Ba hoạt động này không cần phải liên quan đến một cuốn sách mỗi ngày, và cũng không cần bảng chấm điểm nào cả. Chỉ cần để ý xem con tự khởi xướng điều gì, khi nào con cần giúp đỡ, và thói quen nào đang trở nên quá sức.

Chức năng điều hành là một thuật ngữ bao trùm nhiều năng lực khác nhau, không phải một chẩn đoán hay một cách xếp hạng trẻ em. Nếu con gặp khó khăn kéo dài trong việc quản lý các nhiệm vụ hằng ngày, hãy trao đổi về bối cảnh thực tế với giáo viên hoặc một chuyên gia phù hợp. Bài viết này mang tính giáo dục chung, và không khẳng định đã được một chuyên gia cụ thể nào rà soát.